Untuk mentafsir data kitaran hormon, ikut terangkan, kira, jelaskan: nyatakan apa yang nilai lakukan, gunakan nombor daripada jadual, dan kaitkan perubahan itu dengan fungsi hormon dalam badan. Data dalam soalan peperiksaan datang daripada kitaran unggul, jadi matlamatnya ialah pemahaman biologi, bukan ramalan tentang seseorang.
Pelajaran ini berada dalam pembiakan dan perkembangan manusia dan berdasarkan struktur dalam pelajaran gambar rajah.
Apakah kitaran model itu?
Dalam kitaran model 28 hari, lapisan uterus menebal, satu telur dilepaskan dari ovari (ovulasi) menjelang pertengahan, dan lapisan itu runtuh jika tiada embrio mengimplan. Estrogen dihasilkan oleh ovari dan membantu membina semula lapisan. Progesteron dihasilkan selepas ovulasi dan mengekalkan lapisan itu.
Apabila kedua-dua hormon jatuh menjelang akhir, lapisan runtuh dan kitaran bermula semula. Kehamilan mengubah corak ini, kerana lapisan mesti dikekalkan.
Contoh berlangkah
Data di bawah direka untuk pengajaran dan bukan daripada seseorang atau kajian sebenar.
| Hari | Estrogen (unit sebarangan) | Progesteron (unit sebarangan) |
|---|---|---|
| 1 | 10 | 1 |
| 7 | 30 | 1 |
| 13 | 90 | 2 |
| 14 | 60 | 3 |
| 21 | 50 | 40 |
| 26 | 15 | 10 |
| 28 | 10 | 2 |
Soalan: (a) Pada hari manakah estrogen paling tinggi? (b) Kira peratusan kenaikan estrogen dari hari 7 ke hari 13. (c) Terangkan mengapa progesteron tinggi pada hari 21.
(a) Baca lajur estrogen ke bawah: nilai tertinggi ialah 90, pada hari 13.
(b) Langkah 1. Beza: 90 − 30 = 60 unit. Langkah 2. Bahagi dengan nilai permulaan: 60 ÷ 30 = 2. Langkah 3. Darab dengan 100: kenaikan 200%. Semakan: 30 × 3 = 90, jadi nilai menjadi tiga kali ganda, iaitu kenaikan 200%.
(c) Progesteron dihasilkan selepas ovulasi, dan ia mengekalkan lapisan uterus yang telah menebal. Pada hari 21 lapisan itu dikekalkan sedia sekiranya embrio mengimplan, jadi aras hormon tinggi.
Bagaimanakah menulis jawapan data yang baik?
- Petik nombor beserta unit daripada jadual, dan tulis nilai sebenar selain perkataan “ia naik”.
- Namakan titik perubahan, seperti hari puncak.
- Beri sebab biologi menggunakan fungsi hormon.
- Sebut “dalam model ini” apabila membuat rumusan umum, kerana datanya unggul.
Kesilapan yang perlu dielakkan
Jawapan yang salah: “Pada hari 14 graf menunjukkan orang ini subur, jadi dia akan berovulasi pada hari 14.”
Ini menganggap contoh unggul sebagai ukuran seorang individu. Graf model menunjukkan corak fungsi hormon, bukan peraturan untuk sesiapa. Kitaran sebenar berbeza dari segi tempoh dan masa.
Pembetulannya ialah menerangkan apa yang model tunjukkan, contohnya “dalam model, estrogen memuncak sebelum ovulasi”, dan menyerahkan soalan peribadi kepada doktor.
Kesilapan kedua ialah terlupa unit atau memberi beza apabila soalan meminta peratusan. Sentiasa baca kata arahan.
Semak diri anda
Gunakan jadual di atas.
1. Nyatakan nilai progesteron tertinggi dan hari ia berlaku.
Lihat jawapan
40 unit sebarangan pada hari 21.
2. Kira penurunan estrogen dari hari 13 ke hari 28.
Lihat jawapan
90 − 10 = penurunan 80 unit sebarangan.
3. Cadangkan apa yang berlaku kepada lapisan uterus selepas hari 26 jika tiada embrio mengimplan, dan kaitkan dengan data.
Lihat jawapan
Kedua-dua estrogen dan progesteron jatuh (estrogen 15 kepada 10, progesteron 10 kepada 2), jadi lapisan tidak lagi dikekalkan dan runtuh, iaitu haid.
Ke mana selepas ini
Seterusnya, lihat bagaimana gen dan persekitaran membentuk perkembangan dalam pengaruh baka dan persekitaran. Kemudian latih rutin ini pada data baharu dalam set latihan campuran. Log kesilapan dan baris ulang uji boleh membantu anda merekod silap kira.
Jika soalan graf masih terasa seperti meneka, guru dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu boleh berlatih dengan anda pada data baharu.