Set ini merangkumi resapan, osmosis, pengangkutan aktif, peratus perubahan jisim dan kesimpulan yang berhati-hati. Soalan disusun dari mudah ke sukar. Semua data direka untuk latihan.
Tulis jawapan penuh di atas kertas sebelum membuka setiap jawapan berlangkah. Perhatikan jenis kesilapan yang anda buat, kerana bahagian di hujung menunjukkan pelajaran yang sesuai untuk setiap jenis.
Soalan dan jawapan berlangkah
S1. Lengkapkan definisi: “Resapan ialah pergerakan ___ zarah dari kawasan berkepekatan ___ ke kawasan berkepekatan ___, menuruni ___ kepekatan, hasil gerakan ___ zarah.”
Lihat jawapan
Bersih; lebih tinggi; lebih rendah; kecerunan; rawak. Perkataan bersih penting kerana zarah bergerak ke semua arah, tetapi lebih banyak yang bergerak menuruni kecerunan berbanding menaikinya.
S2. Oksigen ialah 0.09 unit di luar sel dan 0.02 unit di dalam. Nyatakan arah pergerakan bersih dan beri sebab.
Lihat jawapan
Pergerakan bersih ialah masuk ke dalam sel. Kepekatan lebih tinggi di luar (0.09) berbanding di dalam (0.02), maka oksigen bergerak menuruni kecerunan kepekatan secara resapan.
S3. Kira nisbah luas permukaan kepada isi padu bagi kubus bersisi 3 cm. Bandingkan dengan kubus 1 cm yang nisbahnya 6 : 1.
Lihat jawapan
Luas permukaan = 6 × 3 × 3 = 54 cm². Isi padu = 3 × 3 × 3 = 27 cm³. Nisbah = 54 : 27 = 2 : 1. Kubus 3 cm mempunyai nisbah lebih kecil daripada kubus 1 cm (6 : 1), maka resapan ke tengahnya lebih perlahan bagi saiznya.
S4. Sebuah beg daripada membran telap separa mengandungi larutan gula 25% dan diletakkan dalam larutan gula 5%. Model menyatakan hanya air boleh melintas. Ramalkan apa yang berlaku pada jisim beg dan terangkan.
Lihat jawapan
Larutan di dalam (25%) lebih pekat, maka keupayaan airnya lebih rendah. Air bergerak secara osmosis dari larutan 5% (keupayaan air lebih tinggi) ke dalam beg. Beg menambah air, maka jisimnya meningkat. Gula tidak boleh melintas, jadi ia tidak bergerak keluar.
S5. Silinder ubi kentang diletakkan dalam air suling dan menjadi lebih tegang. Terangkan sebabnya.
Lihat jawapan
Air suling mempunyai keupayaan air lebih tinggi daripada kandungan sel. Air masuk ke dalam sel secara osmosis melalui membran telap separa. Sel membengkak dan tertekan pada dindingnya, maka silinder terasa lebih tegang dan jisimnya meningkat.
S6. Jisim sebuah silinder berubah daripada 2.50 g kepada 2.20 g. Kira peratus perubahan jisim.
Lihat jawapan
Perubahan = 2.20 − 2.50 = −0.30 g. Peratus perubahan = −0.30 ÷ 2.50 × 100 = −12%. Tanda negatif menunjukkan kehilangan jisim.
S7. Jisim silinder kedua berubah daripada 1.80 g kepada 2.07 g. Kira peratus perubahan dan nyatakan apa yang ditunjukkannya tentang larutan.
Lihat jawapan
Perubahan = 2.07 − 1.80 = +0.27 g. Peratus perubahan = 0.27 ÷ 1.80 × 100 = +15%. Silinder memperoleh air secara osmosis, maka larutan mempunyai keupayaan air lebih tinggi daripada kandungan sel, bermakna ia lebih cair.
S8. Bagi setiap situasi, nyatakan sama ada resapan atau pengangkutan aktif dan beri satu sebab.
(a) Karbon dioksida bergerak dari sel berkepekatan tinggi ke dalam darah berkepekatan rendah.
(b) Sel rambut akar mengambil ion daripada air tanah pada 0.02 unit ke dalam sel pada 0.15 unit, dan pengambilan menjadi perlahan apabila oksigen dikurangkan.
Lihat jawapan
(a) Resapan. Pergerakan menuruni kecerunan kepekatan dan tidak memerlukan tenaga daripada sel.
(b) Pengangkutan aktif. Ion bergerak melawan kecerunan (dari 0.02 ke 0.15), dan pergantungan pada oksigen menunjukkan ia memerlukan tenaga daripada respirasi.
S9. Kadar pengambilan ion oleh sel akar ialah 12 unit dengan oksigen dan 3 unit apabila oksigen dibuang. Kira peratus penurunan dan terangkan apa yang dicadangkannya.
Lihat jawapan
Penurunan = 12 − 3 = 9 unit. Peratus penurunan = 9 ÷ 12 × 100 = 75%. Oksigen berkurang bermakna respirasi aerob berkurang, maka kurang tenaga tersedia. Penurunan besar mencadangkan pengambilan bergantung pada tenaga, yang selaras dengan pengangkutan aktif.
S10. Pada graf, peratus perubahan jisim ialah +9% pada 0.1 mol/dm³ dan −3% pada 0.3 mol/dm³. Anggarkan kepekatan yang tiada perubahan jisim.
Lihat jawapan
Jumlah perbezaan ialah 9 − (−3) = 12 mata peratusan. Sifar berada 9 ÷ 12 = 0.75 sepanjang jurang 0.2 mol/dm³, jadi 0.1 + 0.75 × 0.2 = 0.25 mol/dm³. Ini ialah anggaran, kerana garis sebenar mungkin melengkung.
S11. Seorang pelajar berkata: “Pada keseimbangan, resapan berhenti dan zarah berhenti bergerak.” Betulkan ini dan terangkan mengapa ia penting dalam jawapan.
Lihat jawapan
Pada keseimbangan, pergerakan bersih berhenti, tetapi zarah terus bergerak secara rawak dengan bilangan yang sama melintas ke setiap arah. Menyebut “bersih” menunjukkan anda faham resapan sebagai hasil gerakan rawak, dan mengelakkan kehilangan markah untuk pernyataan yang kabur.
S12. Dalam satu eksperimen, 10 sel bawang dalam larutan sukrosa pekat semuanya kehilangan air. Seorang pelajar menulis: “Ini membuktikan bahawa semua tumbuhan mati dalam larutan pekat.” Tulis kesimpulan yang lebih baik dan namakan satu perkara yang diperlukan untuk menyokong dakwaan pelajar itu.
Lihat jawapan
Kesimpulan lebih baik: “Dalam eksperimen ini, kesemua 10 sel bawang kehilangan air secara osmosis dalam larutan sukrosa pekat, yang mencadangkan bahawa sel tumbuhan kehilangan air apabila larutan luar mempunyai keupayaan air lebih rendah.” Dakwaan tentang tumbuhan mati memerlukan bukti daripada seluruh tumbuhan dalam tempoh lebih lama, misalnya mengukur kemandirian atau pertumbuhan, dan sampel yang lebih besar dan pelbagai.
Jika anda tersilap
Padankan jenis kesilapan dengan pelajaran:
| Jenis kesilapan | Soalan | Pergi ke |
|---|---|---|
| Perkataan utama tertinggal dalam penerangan resapan, atau idea keseimbangan | S1, S2, S3, S11 | Terangkan resapan menggunakan perbezaan kepekatan |
| Arah air terbalik, atau mengikuti zat terlarut | S4, S5 | Meramal pergerakan air dalam model osmosis yang dinyatakan |
| Mengelirukan pengangkutan aktif dengan resapan | S8, S9 | Bezakan pengangkutan aktif daripada resapan |
| Kesilapan peratus perubahan atau anggaran | S6, S7, S10 | Mentafsir set data perubahan jisim |
| Dakwaan yang melebihi bukti | S12 | Pisahkan tindak balas sel daripada dakwaan seluruh organisma |
Catat kesilapan berulang dalam log kesilapan dan baris gilir ujian semula, dan kembali ke gambaran keseluruhan pergerakan merentasi membran untuk menyemak susunan belajar.
Jika satu jenis soalan terus mengalahkan anda, guru dalam tuisyen Biologi dalam talian secara satu dengan satu boleh menyemak langkah kerja anda dan menetapkan ujian semula yang pendek.